1973-yilgi Dunyo energetikasiga berilgan ulkan zarba.

 1973 yilgi neft inqirozi (neft embargo deb ham ataladi) 1973 yil 17 oktabrda boshlandi. Shu kuni Suriya va Misr bilan ziddiyatida Qiyomat urushi paytida Isroilni qo‘llab-quvvatlagan mamlakatlarga (Buyuk Britaniya, Kanada, Niderlandiya, AQSh, Yaponiya) barcha arab davlatlari — OPEK a’zolari, shuningdek, Misr va Suriya neft yetkazib bermasliklarini e’lon qilishdi.

Bu, birinchi navbatda,

Qo‘shma Shtatlar va uning G‘arbiy Evropadagi ittifoqchilariga tegishli edi. Keyingi yil davomida neft narxi bir barrel uchun uch dollardan o‘n ikki dollargacha ko‘tarildi.1974 yil mart oyida embargo bekor qilindi.1973 yilgi neft inqirozi birinchi energetik inqiroz bo‘lib, hozirgacha eng yirik deb hisoblanadi. OPEK neft qazib olishni nafaqat uning foydasiga jahon narxlariga ta’sir qilish uchun qisqartirdi. Ushbu harakatning asosiy maqsadi G‘arbning Isroilni qo‘llab-quvvatlashini kamaytirish uchun jahon hamjamiyatiga siyosiy bosim o‘tkazish edi.

OPEK iqtisodiy bosimining natijasi Umumiy bozor mamlakatlari vazirlar kengashining arablarning pozitsiyasini qo‘llab-quvvatlagan deklaratsiyasi bo‘ldi. Bundan tashqari, deyarli barcha Afrika davlatlari Isroil bilan diplomatik aloqalarini uzgan. Natijada yuzaga kelgan siyosiy vaziyat Isroilning AQShga qaramligini oshirdi va rivojlangan mamlakatlar iqtisodiyotining neft narxiga bog‘liqligining haqiqiy darajasini ochib berdi. Sanoati rivojlangan mamlakatlarda neft narxining oshishi iqtisodiy inqirozga olib keldi. Shu bilan birga, inqiroz Sovet Ittifoqidan G‘arbga neft eksportining ko‘payishiga yordam berdi.

Boshqa mamlakatlardagi inqirozga munosabat.

Polsha.

Edvard Gerek tomonidan joriy qilingan sanoatni modernizatsiya qilish va iste’mol tovarlari mavjudligini oshirish dasturi neft inqirozidan so‘ng muvaffaqiyatsizlikka uchradi va uch yildan so‘ng Polshada iste’mol tovarlari narxi keskin ko‘tariла boshladi.

SSSR.

Neft inqirozi va undan keyin neft narxining to‘rt baravar oshishi natijasida SSSRdan neft eksporti keskin oshdi. Sovet neftini jahon bozoriga katta miqdorda yetkazib berish IHI a’zo davlatlari, birinchi navbatda, Polsha orqali boshlandi, uning hududi orqali neft quvurlari yotqizilgan, masalan, Drujba.

Fransiya.

Fransiya iqtisodiyotining mustaqilligini ta’minlashga qaratilgan energetika siyosatining uchta asosiy yo‘nalishi tasdiqlandi: atom energetikasini jadal rivojlantirish, ko‘mirдан foydalanishga qaytish va energiyani tejashga alohida e’tibor. Hukumat qat’iy energiya tejash dasturini joriy qildi: inspektorlar ofislar, do‘konlar va fabrikalarda kutilmagan reydlar o‘tkazdilar va haroratni o‘lchadilar, agar u belgilangan 20°C dan oshsa jarima solinardi. Bundan tashqari, elektr energiyasini iste’mol qilishni rag‘batlantiradigan har qanday reklama taqiqlandi.

Yaponiya

Elektr energiyasi ishlab chiqarish va sanoat ishlab chiqarishni suyuq yoqilg‘idan boshqa vositalarga aylantirish.

Atom energetikasini rivojlantirishni jadallashtirish.

Ko‘mir va suyultirilgan gaz importining ko‘payishi.

Sanoatda energiya tejash dasturini muvaffaqiyatli amalga oshirish, xususan, neftdan foydalanishni qisqartirish.

1971 yilda hukumat "energetikani ko‘p talab qiladigan" sanoatdan "bilimni ko‘p talab qiladigan" sanoatga o‘tish zarurligi to‘g‘risida hisobot tayyorladi. Hisobot tanqid qilindi, ammo 1973 yil inqirozi yangi strategiyani tezda amalga oshirishga majbur qildi. “Biz yer osti boyliklarini intellektual resurslar bilan almashtirishga qaror qildik, — deb eslaydi Tashqi savdo va sanoat vazirligining sobiq o‘rinbosari Naohiro Amaya. — Qaysidir ma’noda, zarba Yaponiya sanoatida tez o‘zgarishlarga turtki bo‘lgan yaxshi narsa edi.”