Gapminder — shveysariyalik notijorat (non-profit) tashkilot bo‘lib, global ijtimoiy, iqtisodiy va ekologik ko‘rsatkichlar bo‘yicha statistik ma’lumotlarni odamlarga sodda, tushunarli shaklda taqdim etishga ixtisoslashgan. Uning maqsadi — insonlar orasidagi keng tarqalgan xatoli tushunchalarni (stereotiplar, noto‘g‘ri farazlar) statistik ma’lumotlar va faktlar orqali yengish, ya’ni “faktlarga asoslangan dunyoqarash”ni tarqatish.
Tarixi va asoschilariGapminder 2005-yilda asos solingan. Asoschilari: Hans Rosling (shifokor va xalqaro sog‘liq bo‘yicha mutaxassis), uning o‘g‘li Ola Rosling va qizi (kelini) Anna Rosling Rönnlund. Gapminder dastlabki yillarda — statlarni animatsiyalangan shaklda ko‘rsatish uchun yaratilgan dasturiy ta’minot, Trendalyzer bilan mashhur bo‘lgan. 2007-yilda Trendalyzer dasturi Google tomonidan xarid qilingan, ammo Gapminder o‘z faoliyatini davom ettirgan — statistik ma’lumotlarni to‘plash, tahlil qilish va vizualizatsiya qilish orqali. Asosiy faoliyat yo‘nalishlari va mahsulotlari Interaktiv vizualizatsiyalar — Gapminder saytida statistik ma’lumotlar (iqtisodiy, demografik, sog‘liq, ta’lim, global rivojlanish, ekologiya va hokazo) animatsiyalangan grafiklar va “bloba-diagrammalar” ko‘rinishida taqdim etiladi. Bu ma’lumotlar jadval, matn yoki statik grafiklardan ko‘ra ancha tushunarli va sezilarli. Ma’lumot to‘plamlari — Gapminder minglab ko‘rsatkichlar (indikatorlar) bo‘yicha global statistik ma’lumotlarni jamlagan. Masalan, ularning katalogida yuzlab (ba’zi manbalarga ko‘ra 500 dan ortiq) indikator mavjud: iqtisodiy ko‘rsatkichlar, aholi, hayot davomiyligi, ta’lim, sog‘liq, daromad, HIV tarqalishi va boshqa ko‘plab ko‘rsatkichlar. Ta’lim va ongli qarash tarqatish — Gapminder faqat ma’lumot bermaydi, balki odamlarning dunyoqarashini o‘zgartirishga intiladi. Ular ommaga savollar (fact-questions) berib, “odamlarda nima xatoliklar bor”ligini aniqlaydi, so‘ng real statistik malumotlarni ko‘rsatib, xulosalar chiqaradi — ya’ni odamlar oldidagi noto‘g‘ri tushunchalarni faktlar bilan almashtiradi. Qo‘shimcha loyihalar — Gapminder shuningdek interaktiv loyihalar yaratadi. Masalan, Dollar Street deb nomlangan loyiha — bu dunyoning turli daromadli oilalarini ularning kunlik daromadiga ko‘ra ko‘rsatadigan vizual ko‘cha: eng kambag‘aldan tortib eng badavlatlarga qadar — shunday qilib “eng boy” va “eng kambag‘al” oilalarning kundalik hayotini vizual tarzda ko‘rish mumkin bo‘ladi. Ochiq ma’lumotlar (open data) — Gapminder ma’lumotlari ommabop bo‘lishi uchun bepul va erkin tarqatiladi. Har kim ularni ochiq mavjud bo‘lgan statistik manbalaridan olishi va tahlil qilishi mumkin.
Nima uchun Gapminder muhim?
Xolis va keng qamrovli rasm: Ko‘pgina odamlar, yangiliklar yoki ijtimoiy tarmoqlarda ko‘rinayotgan tasvirlarga ko‘ra dunyoning vaziyati haqida noto‘g‘ri farazlarga ega bo‘lishi mumkin. Gapminder esa real, keng qamrovli va obektiv ma’lumotlar asosida global tendensiyalarni ko‘rsatadi — bu qarashlarni yangilashga xizmat qiladi.Tushunarli vizualizatsiya: Statistika va raqamlar ko‘pincha chalkash bo‘lishi mumkin; lekin Gapminder grafiklar, animatsiyalar va interaktiv vositalar orqali ma’lumotlarni oddiy va intuitiv qiladi — bu esa o‘rganuvchilar, talabalar, jurnalistlar, qaror qabul qiluvchilar va keng jamoatchilik uchun foydali.Tarbiya va ta’lim uchun manba: Gapminder ma’lumotlari maktablardan tortib universitetlargacha, shuningdek tadqiqotchilar va jurnalistlar uchun qiymatli. Global rivojlanish, demografiya, iqtisodiyot, sog‘liq kabi masalalarni tahlil qilishda — real statistikaga tayanish imkonini beradi.Dunyoqarashni o‘zgartirish imkoniyati: Gapminder — oldimizdagi stereotiplar va noto‘g‘ri farazlarni qayta ko‘rib chiqishga undaydi. Masalan, “butun dunyo bo‘yicha kambag‘allik”, “sog‘liq yomon”, “barqaror rivojlanish yo‘q” kabi umumiy tushunchalarni maxsus ma’lumotlar orqali qayta baholashga yordam beradi.
Gapminder’dan kimlar foydalanadi?
Gapminder vositalaridan millionlab odamlar foydalanadi: o‘qituvchilar, talabalar, tadqiqotchilar, jurnalistlar, siyosatchilar va keng jamoatchilik — ya’ni global tendensiyalar, rivojlanish, ta’lim, sog‘liq, iqtisodiyot kabi masalalar bilan qiziqqanlar. Qanday qilib Gapminder’dan foydalanish mumkin?1. Gapminder.org saytiga kirib, bepul ro‘yxatdan o‘tmasdan ham ko‘plab interaktiv grafiklari va ma’lumotlarini ko‘rish mumkin. 2. Statistik ko‘rsatkichlar va indikatorlar katalogidan o‘z qiziqqan mavzuni tanlab, mamlakatlar bo‘yicha tarixiy ma’lumotlarni tahlil qilish mumkin. 3. Ta’lim va tadqiqotda ishlatish uchun ma’lumotlarni yuklab olib (odatda CSV yoki Excel shaklida), statistik tahlil yoki visualizatsiya vositalarida ishlatsa bo‘ladi.4. Sayt tomonidan taqdim etiladigan interaktiv vositalar (Trendalyzer / Gapminder Tools, Dollar Street va boshqalar) orqali oddiy va tushunarli grafiklar yaratish mumkin.
Comments
Post a Comment