Gapminder - zamonavaviy tarixshunoslik metodogiya asosi.

Gapminder odamlar orasidagi keng tarqalgan noto‘g‘ri tasavvurlarni bartaraf qilish va dunyoni faktlarga tayanib ko‘rsatishga intiladi.

Gapminder — Stokgolmda joylashgan, 2005-yilda Hans Rosling, Ola Rosling va Anna Rosling Rönnlund tomonidan tashkil etilgan notijorat fond bo‘lib, uning asosiy maqsadi dunyo bo‘yicha ijtimoiy, iqtisodiy va ekologik rivojlanishni faktlar va ma’lumotlar asosida tushuntirishdir. Gapminderning asosiy mahsuloti — Gapminder Tools deb nomlangan interaktiv veb-xizmat bo‘lib, u orqali hayot davomiyligi, jon boshiga to‘g‘ri keladigan YaIM, aholi soni, salomatlik, ta’lim, kambag‘allik, iqlim va boshqa yuzlab global ko‘rsatkichlarni vaqt bo‘yicha grafiklar ko‘rinishida tahlil qilish mumkin. Ma’lumotlarning katta qismi BMT, Jahon banki, JSST kabi xalqaro tashkilotlar bazalariga asoslangan. Foydalanuvchilar bu ma’lumotlarni vizual tarzda ko‘rishlari, ularni solishtirishlari va kerak bo‘lsa CSV yoki Excel shaklida yuklab olishlari mumkin.

Gapminder mashhur bo‘lgan animatsiyali “pufakchali diagrammalar” yordamida mamlakatlar rivojlanishining tarixiy yo‘lini bir qarashda ko‘rsatadi. Masalan, hayot davomiyligi va YaIMning vaqt bo‘yicha o‘zgarishi, mamlakatlar o‘rtasida yaqinlashish yoki farqlanish jarayonlari kabi tendensiyalarni juda aniq ko‘rish mumkin bo‘ladi. Bu usul ko‘plab odamlarda mavjud bo‘lgan “dunyo boy va kambag‘al mamlakatlarga bo‘lingan” kabi soddalashtirilgan tasavvurlarni rad etishga yordam beradi, chunki ko‘plab mamlakatlar so‘nggi o‘n yilliklarda sezilarli taraqqiyotga erishganligini aniq ko‘rsatadi.

Gapminderdan o‘qituvchilar, talabalar, jurnalistlar, tadqiqotchilar va siyosat ishlab chiquvchilar faol foydalanadilar. U ayniqsa ta’limda juda qulay, chunki statistikani quruq raqamlar emas, balki jonli, tushunarli va qiziqarli grafikalar orqali tushuntiradi. Ma’lumotlarni yuklab olib, tadqiqotlarda yoki dasturlash tillarida (R, Python va boshqalar) ishlatish ham mumkin.

Gapminderning kuchli jihatlari — global ma’lumotlarni sodda, tushunarli va interaktiv shaklda taqdim etishi, ko‘plab ko‘rsatkichlar bo‘yicha keng qamrovli qamrovga ega bo‘lishi va bepul ishlatilishi. Biroq, baʼzi tarixiy maʼlumotlarda bo‘sh joylar to‘ldirilgani sababli ayrim seriyalar baholangan qiymatlarga tayanishi mumkin. Shuningdek, juda aniqlik talab qiladigan ilmiy-tadqiqot ishlari uchun Gapminder ma’lumotlari ba’zan yetarli darajada batafsil bo‘lmasligi mumkin, chunki u asosan “katta rasm”ni ko‘rsatishga mo‘ljallangan.