Imom al-Buxoriy hayoti va ijodi

 

Imom al-Buxoriy (810-870)

Imom al-Buxoriy (toʻliq ismi: Abu Abdulloh Muhammad ibn Ismoil ibn Ibrohim al-Buxoriy) Islom dunyosining eng buyuk hadis olimlaridan biri boʻlib, barcha musulmon mazhablari tomonidan "Hadis ilmining sultoni" (Sultonul Muhaddisin) deb eʼtirof etilgan.

  Tugʻilgan va vafoti: Milodiy 810-yil (hijriy 194) Buxoro shahrida tugʻilgan va 870-yil (hijriy 256) Xartang qishlogʻida (hozirgi Oʻzbekiston) vafot etgan.

Imom al-Buxoriy "Al-Jome as-Sahih" (Hadislar toʻplami)

    

 Asosiy asari: "Al-Jome' as-Sahih" (Toʻplangan Sahih Hadislar), odatda "Sahih al-Buxoriy" nomi bilan mashhur. Bu asar sunniy musulmonlar tomonidan Qur'ondan keyingi eng ishonchli diniy manba hisoblanadi.

Hayoti va Ilmiy Faoliyati:

1. Bola olim: Yoshligidanoq aql-zakovati va yaxshi xotirasi bilan ajralib turgan. 10 yoshida minglab hadislarni yod olgani aytiladi.

2. Ilm Talabi: 16 yoshida onasi va ukasi bilan birga hijrat qilish uchun Makkaga boradi. Keyin butun Islom olamiga sayohat qilib (Misr, Xuroson, Iroq, Hijoz, Shom va boshqalar) minglab ustozlardan hadis ilmini oʻrganadi. U bir millionga yaqin hadis toʻplagan va ularning har birini yozib olish va tekshirish bilan shugʻullangan.

3. Hadisni Tekshirishdagi Qat'iyatliligi: Imom al-Buxoriy hadis qabul qilishda dunyodagi eng qat'iy mezonlarni qoʻllagan. Har bir roviyning (hadisni yetkazuvchi shaxs) ishonchliligi, yaxshi xotirasi, halolligi va boshqa roviylar bilan uchrashganligini chuqur tekshirgan. Uning maqsadi faqatgina Paygʻambarimiz Muhammad (sollallohu alayhi vasallam) ga haqiqatan tegishli boʻlgan soʻzlarni (ya'ni, sahih hadislarni) toʻplash edi.

Sahih al-Buxoriy Asari

SAXIXUL BUXORIY 

· Mazmuni: Asarda Paygʻambarimiz (s.a.v.) ning soʻzlari, amallari, tasdiqlari, tavsifi va hayotiga oid 7 563 ta hadis mavjud. Takrorlarsiz hadislar soni 2 602 ta.

· Tuzilishi: Asar anʼanaviy kitob shaklida emas, balki "Tarqib usuli" (mavzular boʻyicha guruhlash) da yozilgan. U 97 kitob (katta boʻlim) va 3 450 bob (kichik boʻlim) ga boʻlingan. Har bir bob maʼlum bir mavzu (masalan, "Imon haqida", "Tahorat haqida", "Namoz haqida") ga bagʻishlangan.
· Ahamiyati: "Sahih al-Buxoriy" butun sunniy Islom dunyosida Qur'ondan keyin ikkinchi eng ishonchli manba hisoblanadi. Uning barcha hadislari diniy hukmlar (fiqh), aqida (eʼtiqod) va axloqning asosini tashkil qiladi.

Shogirdlari va Merosi: 

Imom al-Buxoriyning eng mashhur shogirdi Imom Muslim boʻlib, u ham oʻzining "Sahih Muslim" nomli hadis toʻplamini yaratgan. Bu ikkita asar birgalikda "Al-Sahihayn" (Ikki Sahih) deb ataladi va Islom ilmidagi eng mustaham manbalardandir.

Imom al-Buxoriy nafaqat hadis toʻplovchi, balki fiqh (islom huquqshunosligi) sohasida ham chuqur bilimga ega boʻlgan mutlaq mujtahid imom edi.

Xulosa qilib aytganda, Imom al-Buxoriy – butun musulmon ummati uchun hadis ilmining tayanchi boʻlib, uning "Sahih" asari insoniyat tarixidagi eng aniq va ishonchli ilmiy meroslardan biri hisoblanadi.

                            

Imom al-Buxoriy majmuasi 

Imom al-Buxoriy Hadislaridan namunalar. 

1 ) Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: "Amallar faqat niyyatlarga koʻradir. Har kimga niyyat qilganigina boʻladi ", deganlar .

                                 ******

2) Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: "Hayo iymondandir", deganlar.

 

                                  ******

3) Nabiy sollallohu alayhi vasallam: "Kim ota onasiga yaxshilik qilsa, unga Tubo(jannat) boʻlsin, Alloh azza va jalla uning umrini ziyoda qilsin ", deganlar. 

     

                                 ******

4) Nabiy sollallohu alayhi vasallam: "Munofiqning alomati uchta: gapirsa, yolgʻon soʻzlaydi; vaʼda bersa, xilof qiladi; omonat berilsa, xiyonat qiladi", deganlar. 

                                *******

5) Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: "Kishi oʻzi yaxshi koʻrgan narsani birodariga ham ravo koʻrmagunicha komil moʻmin boʻla olmaydi ", deganlar.

                                *******

6) Nabiy sollallohu alayhi vasallam: "Har bir yaxshilik sadaqadir", deganlar. 

                                *******

7) Nabiy sollallohu alayhi vasallam: "Bir-biringizga hadiya bering, oʻrtangizda muhabbat paydo boʻladi ", deganlar .

                               *******

8) Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: "Hich kimga sabrdan yaxshiroq va ulkanroq ne'mat berilmagan", deganlar.

               

                              *******

9) Paygʻambarimiz sollallohu alayhi vasallam: "Chaqimchi jannatga kirmaydi", deganlar.

10) Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: "Musulmonning musulmondan haqqi beshtadir: 

 1. Salomiga alik olish.

 2. Kasal boʻlsa, borib koʻrish.

 3. Janozasiga ergashish.

 4. (Taom yoki boshqa narsaga) chaqirganda javob qilish.

 5. Aksa urganda javob qaytarish", deganlar.