Limfa tizimi

 Limfa organizmning ichki muhitida muhim o‘rin tutuvchi shaffof yoki biroz oq rangli suyuqlikdir. U qon plazmasiga o‘xshash tarkibga ega bo‘lib, oqsillar miqdori kamroq. Limfa asosan to‘qimalardan ortiqcha suyuqlikni yig‘adi, kasallik chaqiruvchi mikroorganizmlarni yo‘q qilishga yordam beradi va immun tizim faoliyatini qo‘llab-quvvatlaydi. Limfa tomirlari orqali aylanadi va oxir-oqibat yurakka yaqin joylashgan katta tomirlarga quyiladi. Limfaning harakati qon kabi puls bilan emas, balki mushaklar qisqarishi, nafas olish va tomirlardagi maxsus klapanlar yordamida ta’minlanadi.

Limfa tizimi limfa suyuqligi, limfa tomirlari, limfa tugunlari, taloq, timus va limfoid to‘qimalardan tashkil topadi. Limfa tomirlari butun tana bo‘ylab tarqalgan bo‘lib, ular bir tomonga — yuqoriga qarab limfaning harakatini ta’minlaydi. Eng mayda tomirlar limfa kapillyarlari deb ataladi, ular to‘qimalardan suyuqlikni yig‘ib, yirik tomirlar — kollektorlar orqali limfani tashiydi.

Limfa tugunlari bu tizimning eng muhim elementlaridan biri bo‘lib, filtr vazifasini bajaradi. Ular tanaga kirgan bakteriyalar, viruslar va boshqa zararli moddalarga qarshi kurashadi. Limfa tugunlarida immun hujayralar — limfotsitlar joylashgan va ular aynan shu yerda ko‘payadi. Kasallik yoki infeksiyada limfa tugunlari kattalashib, og‘riqli bo‘lishi mumkin. Bu holat limfadenit deb ataladi.

Taloq limfa tizimining eng yirik organi hisoblanadi. Uning vazifasi qonni filtrlash, eskirgan eritrotsitlarni yo‘q qilish, zarur hollarda yangi immun hujayralarni hosil qilishdir. Timus esa ko‘krak qafasida joylashib, ayniqsa bolalik va o‘smirlik davrida faol ishlaydi. U T-limfotsitlarning shakllanishi va yetilishi uchun mas’uldir. Yoshi ulg‘aygan sayin timus kichrayadi va kamroq faoliyat ko‘rsatadi.

Limfa tizimi organizmda uchta asosiy vazifani bajaradi: immun himoya, suyuqlik muvozanatini saqlash va yog‘larni so‘rish. Immun funksiyada tizim zararli mikroorganizmlarni aniqlab, yo‘q qiladi va antitelolar hosil qiladi. Suyuqlik muvozanati to‘qimalarda ortiqcha to‘plangan suyuqlikni inson organizmiga qaytarish orqali ta’minlanadi. Ovqat hazm qilish jarayonida esa yog‘larning katta qismi ichak devoridagi maxsus limfa tomirlari orqali so‘riladi.

Limfa tizimi kasalliklari turlicha bo‘lishi mumkin. Eng ko‘p uchraydiganlari: limfadenit — limfa bezlarining yallig‘lanishi; limfedema — limfa oqimi buzilishi natijasida to‘qimalarning shishi; limfoma — limfa tizimi o‘smalari, ular Hodgkin va Non-Hodgkin turlariga bo‘linadi. Limfa tizimi sog‘lom bo‘lishi organizmning umumiy himoya kuchini belgilaydi, shuning uchun sog‘lom turmush tarzi, to‘g‘ri ovqatlanish va infeksiyalardan himoyalanish juda

muhimdir.