MISR PIRAMIDALARI

   

Misr piramidalari — qadimgi Misr tarixining eng buyuk me’moriy yodgorliklari bo‘lib, fir’avnlar, malikalar va oliy tabaqa uchun qurilgan ulkan dafn inshootlaridir. Ularning eng mashhurlari Qohira yaqinidagi Giza platosida joylashgan Xufu (Xеops), Xafra va Menkaura piramidalari hisoblanadi. Misrliklar fir’avnlarni xudo tomonidan yuborilgan va o‘lgach ham abadiy mavjud bo‘lishi kerak bo‘lgan muqaddas zot deb bilishgan. Shu sababli piramidalar ularning ruhini himoya qiluvchi, ularga abadiy hayot eshigini ochuvchi buyuk maskan sifatida barpo etilgan. Piramidalar, ayniqsa Giza piramidalari, miloddan avvalgi 3-ming yillikda qurilgan. Ulardan eng kattasi — Xufu piramidasi qadimgi dunyoning yetti mo‘’jizasidan biri bo‘lib, u hozirgacha saqlanib qolgan yagona mo‘’jizadir. Dastlab uning balandligi 146,6 metr bo‘lgan, vaqt o‘tishi bilan tashqi qoplamasi tushib ketgani sababli balandligi 138,8 metrga tushgan. Piramida taxminan 2,3 millionta tosh blokdan qurilgan bo‘lib, har bir blokning og‘irligi 2–15 tonnagacha yetgan. Qadimgi misrliklarning bu qadar ulkan inshootni qanday texnologiya bilan qurgani to‘liq aniq emas, chunki bu borada bir nechta nazariyalar mavjud, ammo mutlaq tasdiqlangan usul yo‘q. Shu sababli qurilishning aniq mexanizmi haqida bu haqda ma’lumot aniq emas deb aytiladi. Xafra piramidasi Xufuniki bilan deyarli bir xil balandlikda ko‘rinsa-da, aslida biroz kichikroqdir, lekin balandroq tepalikka qurilgani sababli kattaroq tuyuladi. Uning yonida dunyoga mashhur Buyuk Sfinx haykali joylashgan bo‘lib, u fir’avnning kuchi va donoligini timsol qiladi. Menkaura piramidasi uchlik ichida eng kichigi, ammo ichki tuzilishi murakkab va o‘ziga xos bo‘laklardan iborat.

Piramidalar qurilishida minglab ishchilar qatnashgani ma’lum. Ilgari tarixchilar ularni qul deb hisoblashgan, ammo bugungi tadqiqotlar ko‘plab ishchilar oddiy dehqonlar bo‘lib, mavsumiy ravishda yollanganini ko‘rsatadi. Qurilishda rampalar, qiya yo‘laklar, bloklarni sirpanishi uchun suv bilan ho‘llangan yo‘llar foydalanilgani haqida farazlar bor, ammo bularning qaysi biri to‘g‘riligi aniq tasdiqlanmagan, ya’ni bu haqda ma’lumot aniq emas. Piramidalar ichki tomondan murakkab tuzilmalarga ega: dafn xonalari, maxsus yo‘laklar, shamollatish kanallari, qo‘shimcha kameralar mavjud. Xufu piramidasida “Qirol xonasi”, “Qirolicha xonasi” va “Buyuk galereya” kabi mashhur bo‘limlar bor. Ba’zi zamonaviy tadqiqotlarda piramida ichida hali aniqlanmagan bo‘shliq borligi ham qayd etilgan, ammo uning vazifasi noma’lum — bu haqda ma’lumot aniq emas. Bugungi kunda Misr piramidalari butun dunyodan millionlab sayyohlarni o‘ziga tortadi. Ular nafaqat tarixiy meros, balki insoniyatning muhandislik, mehnat va e’tiqod borasidagi eng ulkan yutuqlaridan biri hisoblanadi. Piramidalar Misrning qadimiy tamaddunini, fir’avnlar qudratini va inson ijodkorligining yuksak darajasini namoyon etib turadi.