Nega O‘zbekistonda ko‘p odamlar kredit olishmoqda?

 Hozirgi kunda O‘zbekistonda juda ko‘p odamlar kredit olayotganini ko‘ryapmiz. Devorlarda reklama, televizorda reklama, hamma joyda “shuncha foiz, shuncha muddat” degan e’lonlar chiqadi. Ko‘chada ham tanishlar o‘zaro gaplashsa, deyarli hammasi kredit haqida gapirib qoladi. Menimcha, buning bir nechta oddiy sabablari bor.

Birinchidan, odamlarning ko‘pchiligi biror narsani birdaniga pulini yig‘ib ola olmaydi. Masalan, telefon, televizor, muzlatgich yoki mashina olish juda qimmat. Shuning uchun odamlar o‘sha narsalarni hoziroq ishlatib yurishni xohlashadi va kredit olib qo‘yishadi. “Keyin asta-sekin to‘layman”, deb o‘ylashadi.

Ikkinchidan, uy-joy masalasi ham katta muammo. Yoshlar uylansa, albatta o‘z uyida turishni istaydi. Ammo uylar narxi juda qimmat bo‘lgani uchun kreditda uy olishga majbur bo‘lishadi. Hatto katta odamlar ham “bolalarim mustaqil bo‘lsin” deb kreditga uy olib berishadi.

Uchinchidan, ba’zi odamlar shunchaki hayot darajasini yaxshiroq qilishni xohlashadi. Masalan, eski mebellar o‘rniga yangi olish, hovlini ta’mirlash yoki bayramlarda dabdaba bilan nishonlash uchun ham kredit olishadi. Ba’zida odamlar kreditni shunga o‘xshash mayda-chuyda xarajatlar uchun ham olishadi, chunki daromadi yetmaydi.

Yana bir sabab — reklamalarning kuchi. Banklar ham, do‘konlar ham kreditni juda oson ko‘rsatishadi: “Hujjat kam, tez tasdiqlanadi, boshlang‘ich to‘lovsiz” deyishadi. Odamlar “bu juda oson ekan” deb tezda ko‘nib qolishadi. Ba’zan o‘ylab ham o‘tirmasdan imzo qo‘yib yuborishadi.

Bundan tashqari, bugungi zamonda hamma nimanidir tez olmoqchi bo‘ladi. Hamma telefonini yangilab yuradi, mashinalar ko‘paygan, kiyim-kechaklar ham qimmat. “O‘zimiz ham boshqalar kabi yashaylik” degan o‘y ham odamlarni kreditga undaydi.

Ba’zi hollarda esa odamlar majbur bo‘lib kredit oladi. Masalan, shifoxona xarajatlari, dori-darmon yoki favqulodda bir ish chiqib qoladi. Odamda pul bo‘lmasa, kreditni tanlashdan boshqa yo‘li qolmaydi.

Umuman olganda, O‘zbekistonda kredit olish ko‘payib ketganining sababi — narxlarning balandligi, odamlarning ehtiyoji, reklamalarning ko‘pligi va daromadlarning yetarli emasligi. Odamlar kreditni qanchalik ko‘paytirsa ham, oxirida uni baribir to‘lash kerakligini unutmaslik kerak, deb o‘ylayman.