Qurultoy podkastining “Turkistonda tib madaniyati” soni-men ko‘rgan eng qiziqarli tarixiy epizodlardan biri bo‘ldi.Sababi shundaki,u kam o'rganilgan balki qaysidir ma'noda e'tiborsiz qoldirilgan mavzudek edi men uchun.Chunki,bizda odatda tibb tarixi haqida gap ketganda yevropacha an’analarga urg‘u beriladi, lekin bizning o‘z hududimizning o‘tmish tibbiy merosi qanchalik boy va murakkab bo‘lganini hech o'ylab ko'rmaymiz.Biladiganimiz faqat Ibn Sino,tamom.Ammo,hech kim undan keyini xalq tabobati qanday bo'lgani haqida tushunchamiz o'ta oz.Xurshid Jumanazarov esa Qurultoyda bu mavzuni atroflicha ochib bera olgan.
Ayniqsa bir fikr meni o‘ylantirdi: bu yerda tibbiyot hech qachon faqat kasallikni davolash bilan cheklanmagan-u xalqning dunyoqarashi, hayot tarzi, taomlanish madaniyati, hatto ijtimoiy munosabatlari bilan chambarchas bog‘liq bo‘lgan.Tibbiy bilimlar avloddan avlodga o‘tib, ziyoratgohlar, madrasa, kutubxonalar va markazlar orqali rivojlangan. Shifokorlarning aksariyati bir vaqtning o‘zida olim, faylasuf, mudarris bo‘lgani esa madaniyatimizdagi ilmiylikning chuqurligini yana bir bor ko‘rsatadi.Garchi ular maxsus maktablarda,ilmiy tadqiqotlar bilan o'rganilmagan bo'lsada.xalq tabobati o'z davrida Yevropada davosiz deb qaralgan bir qancha kasalliklar,mahalliy kasalliklrga samarali choralar ko'ra olishgan.
Podkastda dorishunoslik va tabobatning amaliy jihatlari ham juda qiziqarli misollar bilan tushuntirildi.Haqiqatda,mintaqamizda tibbiyotning rivoji qaysidir ma'noda din,tasavvuf bilan bog'liq holda rivojlangan.Qolaversa,Xurshid Jumanazarov o'z tadqiqotlari orqali tabiblarning dorivor o‘simliklarning o‘rnini, ularning qaysi hududlarda o‘sishi, nimaga aynan shu sharoit sog‘liq bilan bog‘liq jihatlarni bilganini,qadimiy tabiblarning tashxis qo‘yishdagi kuzatuvchanligi va turli xastaliklarni tabiat bilan bog‘lab tushuntirganlarini aytib o'tgan.Shuningdek, o‘sha davrdagi jarrohlik amaliyotlari, issiq-sovuq terapiyalar, xattoki ruhiy holatni davolash usullari haqida eshitganimda haqiqatda ajdodlarimizning hayot masalasi qandaydir,g'ayrioddiy va ayni paytda qiziqarli-xavfli tuyuldi.
Agar kimdir tarix va tibbiyotning kesishgan joyi bilan qiziqsa,albatta Qurultoyning ushbu sonini ko‘rishi kerak. Bir necha daqiqalik qiziqish emas-haqiqiy bilim olasiz deb o'ylayman.
🔥🔥🔥
ReplyDelete