Samarqand

 Samarqand – bu nafaqat Oʻzbekistonning, balki butun dunyoning eng qadimiy va mashhur shaharlardan biri hisoblanadi. U ming yillar davomida Sharq tamaddunining markazi, ilm-fan va madaniyat poytaxti bo‘lib kelgan. Shahar nafaqat o‘zining strategik joylashuvi, balki boy tarixiy merosi, ulug‘vor obidalari va noyob me’moriy yechimlari bilan e’tiborga loyiqdir. Samarqandning har bir gumbazi, har bir peshtoq, hatto qadimiy ko‘chalari ham o‘zida o‘tmishning chuqur izlarini aks ettiradi. Bu shaharni ko‘rgan har bir inson uning tarixiy ruhini, boy madaniy merosini va betakror jozibasini yuragida uzoq vaqt saqlab qoladi.

Shahar tarixining eng mashhur yodgorliklaridan biri – Registon maydoni hisoblanadi. Uch ulkan madrasa – Ulug‘bek, Sherdor va Tillakori – bir maydon atrofida qad rostlab, ularning har biri o‘z davrining yuksak me’moriy san’ati va ilm-fan rivojiga hissa qo‘shganligini ko‘rsatadi. Ulug‘bek madrasasi XV asrda qurilgan bo‘lib, o‘sha davrda Samarqandning eng yirik ilmiy markazlaridan biri bo‘lgan. Bu yerda astronomiya, matematika, falsafa, fiqh va boshqa fanlardan mashhur olimlar dars bergan. Sherdor madrasasining tashqi devoridagi sher tasviri esa o‘sha davr me’morchiligi va badiiy ijodining noodatiy namunasi sifatida ajralib turadi. Tillakori madrasasining ichki qismi esa oltin rangdagi nafis naqshlar bilan bezatilgan bo‘lib, u sayyohlar va tadqiqotchilarni hayratda qoldiradi. Registon maydoni nafaqat me’moriy uyg‘unlikni, balki tarixiy chuqur ma’noni ham ifodalaydi, u har bir tashrif buyuruvchiga o‘tmishning ulug‘vorligini his etish imkonini beradi.
Shahar markazidagi Bibixonim masjidi ham Samarqand tarixining bebaho yodgorliklaridan biridir. Rivoyatlarga ko‘ra, masjid buyuk sarkarda Amir Temurning sevimli rafiqasi Bibixonim sharafiga qurilgan. Masjidning ulkan gumbazi, baland peshtoqlari va keng hovlisi o‘z davrida Sharqdagi eng ulkan ibodatgohlardan biri bo‘lganini tasdiqlaydi. Hozirgi kunda masjidning ayrim qismlari tiklangan bo‘lsa-da, uning asl ulug‘vorligi va go‘zalligi saqlanib qolgan. Ichki bezaklar, koshinlar va naqshlar odamni hayratga soladi, va har bir qadamda tarixiy merosning boyligi his qilinadi.
Samarqandning eng mashhur maqbarasi – Go‘ri Amir majmuasi bo‘lib, bu yerda buyuk sarkarda Amir Temur va uning avlodlari dafn etilgan. Maqbaraning koʻk gumbazi, ichki koshinlari, murakkab geometrik naqshlari va rang-barang bezaklari Temuriylar me’morchiligining eng yuksak namunalaridan biridir. Go‘ri Amirga kirgan har bir inson nafaqat tarixni, balki san’atni, buyuk hukmdorlarning qudratini va shahar merosining boyligini his qiladi. Maqbara ichidagi sokinlik va tinchlik shahar tarixining jozibasini yanada kuchaytiradi va har bir tashrif buyuruvchiga buyuk shaxslar hayoti haqida fikrlash imkonini beradi.
Samarqandning qadimiy qismi Afrosiyob shaharchasi esa shahar tarixining eng qadimiy sahifalarini saqlab qolgan maskandir. Bu yerda miloddan avvalgi asrlarga oid arxeologik topilmalar, qadimiy saroylar, devoriy rasmlar, sopol buyumlar va boshqa madaniy qimmatbaho yodgorliklar aniqlangan. Afrosiyob devoriy rasmlari o‘z davrining ijtimoiy hayoti, urf-odatlari va madaniyatini so‘zlab beradi. Ushbu topilmalar Samarqandning qadimdan rivojlangan shahar bo‘lganini tasdiqlaydi va tarix ixlosmandlarini hayratga soladi. Bu yer tarixchilar, arxeologlar va sayyohlar uchun doimiy qiziqish manbai bo‘lib keladi.
Shohi Zinda majmuasi ham shahar tarixining muqaddas maskanlaridan biri hisoblanadi. Bir-biriga tutashgan maqbaralar tizmasi bo‘lgan bu majmua o‘zining ko‘k rangdagi koshinlari, murakkab naqshlari va sirli bezaklari bilan ajralib turadi. Bu yer qadimiy avliyolar va Temuriylar davriga oid shaxslar xotirasini abadiylashtiradi va ziyoratchilarga ruhiy poklik manzili sifatida xizmat qiladi. Shohi Zinda ko‘plab ziyoratchilar tashrif buyuradigan maskan bo‘lib, uning go‘zalligi va tarixiy ahamiyati har bir odamni hayratga soladi.Bugungi kunda Samarqand UNESCOning Butunjahon merosi ro‘yxatiga kiritilgan bo‘lib, uning tarixiy obidalari butun dunyo sayyohlarini jalb qiladi. Shahar o‘tmish va bugunning uyg‘unligini, ilm va ma’naviyatning o‘zaro bog‘liqligini ifodalaydi. Samarqandga tashrif buyurgan har bir inson shahar ruhini, uning betakror go‘zalligini va tarixiy obidalarining noyobligini his qiladi. Bu shahar o‘zining ming yillik tarixi bilan nafaqat tarix ixlosmandlarini, balki san’at va me’morchilik ixlosmandlarini ham o‘ziga rom qiladi, va har bir ziyoratchi bu diyorni eslab, uning jozibasini uzoq vaqt yuragida saqlab qoladi.