Soʻzlar buluti.

Biz omekada kolleksiya yaratgandan soʻng:

Voyant toolsda ishlashni oʻrgandik. Men umuman tushunmadim boshida nima qilishni. Keyin kursdoshim Nargiza menga Voyant toolsda qanday ishlashni tushuntirgandan soʻng

unda ishlay boshladim. Ustoz 10ta bir mavzuga dour maqolani topib uni Voyanttools orqali tahlil qilishni vazifa bergandi.  10ta maqolani topdim va qiyinchiliklar bn Voyant toolsda tahlil qildim. Maqolalarni 5 ta boʻlimda tahlil qoldim. 

Birinchisi Cirrus (So‘z buluti) oynasi tahlili

Voyant Tools dasturidagi Cirrus bo‘limi yordamida men matnimdagi eng ko‘p ishlatilgan so‘zlarni aniqladim. Bu bo‘lim so‘zlarning qanchalik ko‘p ishlatilganiga qarab ularni kattaligi bilan ko‘rsatadi, bu esa matnning asosiy g‘oyalarini va muhim tushunchalarni tezda tushunishga yordam beradi

Cirrus oynasida matnda eng ko‘p uchragan so‘zlar yirikroq qilib ko‘rsatilgan.Rasmdan ko‘rinishicha, eng faol so‘zlar quyidagilar:amir, buxoro, sulton, olimxon, xon, afg‘oniston, ham, yilda, mirzo, davrida va boshqalar."Amir", "Olimxon", "Sulton", "Buxoro" kabi so‘zlarning ko‘p chiqishi tadqiqotlar Buxoro amirligi tarixi, Olimxon va Omolulloxon hukmronlik davriga bag‘ishlanganini ko‘rsatadi. Shuningdek “Afg‘oniston”, “munosabatlar”, “davrida” kabi so‘zlar esa xalqaro siyosiy aloqalar, Buxoro–Afg‘oniston munosabatlari mavzusi markazda turganini bildiradi.Cirrus bo‘yicha, matnlar asosan Buxoro amirligi, Afg‘oniston bilan aloqalar, va Olimxon shaxsi atrofida to‘plangan tarixiy tahlil ekanini ko‘rish mumkin. Bularni hammasini tahlil qilish kerak.Ikkinchi oʻrgangan narsam bu:oʻqish boʻlimi.Oʻqish bo‘limida esa men matnni batafsil o‘qidim va uning mazmunini chuqurroq tahlil qildim. Bu jarayonda matnning asosiy g‘oyalari, tarixiy va ijtimoiy mavzulari ochib berildi.Bu bo‘limni tahlil qiladigan boʻlsak:Quyi qismda “Readability” qismi keltirilgan bo‘lib, unda matn uzunligi, o‘rtacha so‘z soni va leksik zichlik haqida ma’lumotlar bor. Rasmdan ko‘rinadiganlar:Hujjatlarning uzunligi turlicha: ba’zilarida 125–126 so‘z.

Uchinchi oʻrgangan narsam:Tendensiya (Trends) oynasi tahlili

Grafik orqali tahlil qilganimda grafikda so‘zlarning hujjatlar bo‘yicha o‘zgarish tendensiyasi ko‘rsatilganligini koʻrdi.. Har bir nuqta — bitta hujjatdagi ma’lum so‘zning chastotasini bildiradi.Kuzatuvlar: Ba’zi hujjatlarda so‘z chastotasi keskin oshgan, ba’zilarida esa pasaygan.Bu mavzularning turlicha yo‘nalishda ekanini ko‘rsatadi: ayrim maqolalar Buxoro–Afg‘oniston siyosiy aloqalariga, boshqalari esa Amir Olimxonning shaxsiy siyosati yoki davriga bag‘ishlangan.Eng yuqori cho‘qqilar “Amir”, “Olimxon”, “Buxoro” so‘zlari bilan bog‘liq.

Toʻrtinchi oʻrgangan narsam:Resume bo‘limi tahlili:

Bu yerda so‘zlar soni, takrorlanish darajasi, eng ko‘p ishlatilgan so‘zlar, jumla va xatboshi soni kabi ko‘rsatkichlar jamlangan. Men ularni koʻrib chiqdim.Resume (hisobot) qismi Voyant Tools’da korpusning umumiy ko‘rsatkichlarini beradi:10 ta manba yuklangan. 4,362 ta noyob so‘z mavjud. Eng ko‘p uchraydigan so‘zlar: yilda (130), amir (118), buxoro (111), olimxon (78), xon (71) Tahlil:Bu raqamlar mavzuning tarixiy shaxs va joy nomlariga boy ekanini ko‘rsatadi.“Yilda” so‘zining yuqoriligi shuni bildiradiki, maqolalar xronologik tahlil asosida yozilgan (yillar ketma-ketligi bilan).“Amir” va “Olimxon” so‘zlari eng muhim markaziy obrazlar.

Beshinchi oʻrgangan narsam:Contexts (Kontekst) oynasi tahlili:Contexts bo‘limi matndagi tanlangan so‘zlar qanday vaziyatlarda ishlatilganini ko‘rsatadi. Har bir so‘z oldi va orqasidagi kontekst bilan taqdim etiladi, bu esa matndagi ma’noni chuqurroq tushunishga yordam beradi.Contexts bo‘limida tanlangan so‘zlar qaysi gaplarda va qanday ma’noda ishlatilgani ko‘rsatiladi.Rasmdan ko‘rinishicha, “amir”, “olimxon”, “buxoro”, “afg‘oniston”, “va” so‘zlari turli kontekstlarda ishlatilgan. Tahlil: “Amir Olimxon va Afg‘oniston” iborasi tez-tez uchraydi — bu Buxoro–Afg‘oniston munosabatlarini tahlil qiluvchi maqolalar ekanligini bildiradi.“Omolulloxon hukmronligi davrida Buxoro va Afg‘oniston...” kabi ifodalar tarixiy davrlarning solishtirma tahlilini ko‘rsatadi.Ko‘p ishlatilgan bog‘lovchi “va” esa fikrlarning tadrijiy va qiyosiy tarzda berilganini ko‘rsatadi. Xulosa qilib aytsam, rasmdagi Voyant Tools tahliliga ko‘ra:Tadqiqot mavzusi — Amir Olimxon va Omolulloxon davrida Buxoro–Afg‘oniston munosabatlari.Eng faol tushunchalar: Amir, Buxoro, Afg‘oniston, hukmronlik, davrida, sulton.Matnlar ilmiy tilda, tarixiy-analitik yo‘nalishda yozilgan.So‘z buluti, tendensiya va kontekstlar bu mavzuning asosiy tarixiy shaxslar va diplomatik aloqalar atrofida shakllanganini ko‘rsatmoqda.Voyant Tools dasturining Cirrus, Resume va Contexts bo‘limlari matnlarni tez va samarali tahlil qilish imkonini beradi. Cirrus bo‘limi asosiy so‘zlar va mavzularni aniqlashda, Résumé bo‘limi matnning umumiy tuzilishini tushunishda, Contexts esa so‘zlarning kontekstini o‘rganishda foydalidir. Shu orqali katta hajmdagi matnlarni qisqa vaqt ichida o‘rganish va asosiy g‘oyalarni aniqlash osonlashadi.

Voyant toolsda ham omekada bolgani kabi koʻp kamchiliklar bor. Lekin men unda ishlashni oʻrgandim. Bir necha soat asab buzilishlarga qaramasdan, ustoz aytgan vazifani bajardim.