Temuriylar davri O'rta Osiyo tarixida siyosiy qudrat, ilm-fan, madaniyat va me'morchilikning yuksalishi bilan ajralib turadi.
Amir Temur asos solgan saltanat XIV–XV asrlarda katta geosiyosiy markazga aylandi. Uning asosiy merosi – kuchli davlat boshqaruvi, tartib-intizom, adolatlariga tayangan tizim tizimi va ulkan madaniy uyg'onish jarayonidir. Amir Temur o'z “Tuzuklar”ida davlatni boshqarishning aniq qoidalarini belgilab berdi. Unda adolatdor adolatli bo'lishi, qo'shin tartibli bo'lishi, xalq farovonligi davlat boshqaruvining bosh sharti ta'kidlanadi. Bu yillar keyingi asrlarda milliy O'rta balki Sharq davlatchiligiga, Temuriylar davrining ham Osiyo va katta fan sahifasi – ilm madaniyatning gullab-yashnashi. Temurning nevarasi Mirzo Ulug'bekning ilmiy merosi ayniqsa ulug'dir. Uning Samarqanddagi rasadxonasi o'sha davrning eng ilg'or ilmiy markazi bo'lib, “Ziji Jadidi Ko'ragoniy” asari orqali astronomiya va matematika yaratish ulkan yutuqlar yaratildi. Ulug'bek tuzilmagan yulduzlar jadvali bir necha asr globalda asosiy manbalardan biri sifatida qurilgan a qayta ishlangan davridabiy merosi ham beqiyos. Alisher Navoiy turk adabiyotining buyuk namoyandasi sifatida adabiyot tarixida yangi bosqich yaratdi. Uning asarlari, "Xamsa", "Mahbub ul-qulub", "Lison ut-tayr" kabi nodir kitoblar jismoniy adabiy, balki manaviy-ma'rifiy urush ham ega. Navoiy til, adabiyot, davlat boshqaruvi, insonparvarlik va adolat haqida ilg'or g'oyalarni davri surdi.Me'morchilik sohasi Temuriylarning yana bir ulkan boyligidir. Samarqand, Buxoro, Shahrisabz va Hirot shaharlarida barpo etilgan me'moriy obidalar Sharq renessansining tashqi ko'rinishidir. Gur-Amir maqbarasi, Bibixonim masjidi, Shohi-Zinda majmuasi, Go'ri Mir, Oqsaroy saroyi kabi bugungi kungacha o'zining beqiyos nafisligi bilan olimlar va sayyohlarni hayratga solib kelmoqda. Bu obidalarda rangtasvir, ganchkorlik, koshinkorlik, muqarnas va naqsh ustalarining badiiy mahorati mujassam.Temuriylar davrining ma'naviy merosi – ilmga hurmat, adolatparvarlik, bunyodkorlik, Vatanga sadoqat g'oyalari bilan boydir. Bu davrdagi Markaziy Osiyoda uyg'onishning yangilanishiga asos bo'ldi.Shunday qilib, Temuriylar davrining siyosiy, madaniy va ilmiyi bugungi kunda ham o'z ahamiyatini yo'qotmagan ulkan tarixiy boylik bo'lib, milliy o'zlikni anglash va ma meros yuksalishning muhim hayotidan biri hisoblanadi.

O'ta mo'tadil
ReplyDeleteAjoyib
ReplyDeleteYaxshi
ReplyDelete