Uchinchi jahon urushini bo'lishi mumkunmi

Uchinchi jahon urushi mumkinmi?

Hozirgi zamonda katta davlatlar o‘rtasida to‘liq miqyosdagi Uchinchi jahon urushi ehtimoli juda past, chunki bunday urush yadro qurollari tufayli barcha davlatlar uchun o‘z-o‘zini yo‘q qilish bilan barobar bo‘ladi. Katta qudratlarning o‘zi ham buni yaxshi tushunadi.

Ammo ziddiyatlar kuchli, shuning uchun xavf butunlay yo‘q deyish ham noto‘g‘ri. Katta urush odatda bir necha omillar to‘planishi natijasida yuz beradi.

Agar boshlansa, sabab bo‘ladigan asosiy omillar

1. Yadro davlatlari o‘rtasidagi keskin geosiyosiy to‘qnashuvlar

AQSh – Xitoy raqobati

AQSh – Rossiya o‘rtasidagi qarama-qarshilik

Yevropa – Rossiya munosabatlari

Bu kuchlar o‘rtasida harbiy mojaro boshlansa, tezda kengayib ketishi mumkin.

2. Hududiy mojarolarning kengayishi

Kichik hududiy mojarolar katta kuchlarni tortib kirishi mumkin:

Ukraina–Rossiya urushi

Yaqin Sharqdagi mojarolar

Xitoy va Tayvan masalasi

Koreya yarimorolidagi keskinlik

Agar bu hududlarda tasodifiy yoki nazoratdan chiqqan to‘qnashuv yuz bersa, yirik davlatlar aralashuvi urushni kengaytirishi mumkin.

3. Katta davlatlar o‘rtasida iqtisodiy raqobatning keskinlashishi

Energetika bozorlari

Texnologiya (AI, 5G, chiplar)

Savdo urushlari

Bu sohalardagi bosim siyosiy va harbiy bosqichga o‘tishi ehtimoldan xoli emas.

4. Harbiy ittifoqlarning majburiyatlari

NATO

Kollektiv xavfsizlik shartnomalari

Agar bitta davlatga hujum bo‘lsa, ittifoqdagi barcha davlatlar javob qaytarishga majbur bo‘ladi. Shu sababli mahalliy urush global urushga aylanishi mumkin.

5. Nazoratdan chiqadigan “tasodifiy to‘qnashuvlar”

Bunga:

havo makonini buzish

dengizda to‘qnashuv

dronlar va raketalar noto‘g‘ri aniqlanishi

kiradi. Bunday voqealar katta davlatlarni keskin javob berishga majbur qilishi mumkin.

6. Kiberhujumlarning global miqyosga chiqishi

Agar yirik davlatlar bir-birining:

energetika tizimi

banklari

harbiy inshootlariga

kiberhujum uyushtirsa, bu ham urush boshlanishiga sabab bo‘lishi mumkin.

7. Milliy xavfsizlikka oid siyosiy bosim va ichki krizislar

Katta davlatlar ichida iqtisodiy tanazzul yoki siyosiy beqarorlik hukumatlarni tashqi dushman “yaratishga” undashi mumkin.

Xulosa

Bugungi dunyoda yadro qurollari tufayli Uchinchi jahon urushini boshlash hech qaysi davlat uchun manfaatli emas. Shuning uchun ehtimol past. Ammo geosiyosiy raqobat, hududiy ziddiyatlar, kiberhujumlar, tasodifiy to‘qnashuvlar va ittifoqlar majburiyatlari kabi omillar global xavfni saqlab turadi.

Bu borada Abert Eneshteyn fikri

“Uchinchi jahon urushi qaysi qurollar bilan olib borilishini bilmayman, ammo to‘rtinchi jahon urushi tayoq va toshlar bilan olib boriladi.”