Zahiriddin Muhammad Bobur tomonidan Boburiylar imperiyasiga asos solinishi — XVI asrning eng muhim tarixiy voqealaridan biridir

 Zahiriddin Muhammad Bobur tomonidan Boburiylar imperiyasiga asos solinishi — XVI asrning eng muhim tarixiy voqealaridan biridir.

 Bu hodisa nafaqat Hindiston,

balki butun Sharq sivilizatsiyasi tarixida katta o‘rin tutadi.

Kobuldan Hindistonga yurish sabablari

Bobur Movarounnahrda Shayboniyxon bilan olib borgan kurashlarda mag‘lubiyatga uchragach, 1504-yilda Kobul shahrini egalladi va shu yerda o‘z siyosiy markazini yaratdi. U Kobulda davlatni mustahkamlab, qo‘shinini kuchaytirdi, tajribali sarkardalar bilan ittifoq tuzdi.

Ammo Movarounnahrni qayta egallash imkoniyati qolmagach, Bobur e’tiborini Hindistonga qaratdi. Chunki u yerda siyosiy beqarorlik hukm surayotgan, Dehli sultoni Ibrohim Lo‘diy markaziy hokimiyatni mustahkamlay olmagan edi.

Hindistonga yurish

Bobur 1524–1526-yillar oralig‘ida Hindistonga bir necha marta yurish qildi. U Panjob hududlarini bosib olib, o‘z qo‘shinini mustahkamladi. Eng hal qiluvchi jang 1526-yil 21-aprel kuni Panipat degan joyda sodir bo‘ldi.

Boburning 12 ming askari bor edi, Ibrohim Lo‘diy esa 100 mingdan ortiq qo‘shin va 100 ta fil bilan jangga kirgan. Biroq Bobur harbiy strategiya va artilleriyadan (to‘plardan) mohirona foydalangan. Bu jangda Bobur g‘alaba qozonib, Dehlini va Agrani egalladi.

Boburiylar imperiyasining tashkil topishi

Panipat jangidagi g‘alabadan so‘ng, Bobur o‘zini Hindiston hukmdori deb e’lon qildi. Shu tariqa 1526-yilda Boburiylar imperiyasiga asos solindi.

Bobur davlat boshqaruvida tartib o‘rnatdi, soliqqa oid islohotlar kiritdi, mahalliy aholiga nisbatan adolatli siyosat yuritdi. Uning boshqaruv siyosati keyinchalik o‘g‘li Humoyun, nabirasi Akbar, nevarasi Shohjahon va Avrangzeblar davrida yanada rivojlantirildi.

Boburiylar davlatining ahamiyati

Boburiylar imperiyasi Hindiston tarixida uzoq muddat davom etgan qudratli davlat bo‘ldi. Bu imperiya 1858-yilgacha, ya’ni 330 yildan ortiq vaqt davomida turli o‘zgarishlar bilan yashab keldi.

Ular davrida Hindiston iqtisodiy, madaniy va ilmiy jihatdan yuksak taraqqiyotga erishdi. Ayniqsa, me’morchilik, adabiyot va san’atda ulkan yutuqlar yaratildi. Tojmahal, Agra qal’asi, Dehli masjidi kabi inshootlar aynan shu davrga mansubdir.