Raqamli tarixchilar BLOGI [MOXT-2025]

  Blogger.com – bu Google kompaniyasiga tegishli bo‘lib, foydalanuvchilarga bepul blog yaratish imkonini beradigan eng mashhur platformalardan biridir. Ushbu xizmat internetda o‘z fikrlarini, tajribalarini, o‘rgangan mavzularini yoki hayotiy voqealarini baham ko‘rmoqchi bo‘lganlar uchun qulay va sodda imkoniyat taqdim etadi. Blogger xizmatidan foydalanish uchun faqatgina Gmail akkaunti bo‘lishi kifoya, chunki barcha boshqaruv vositalari Google tizimi bilan bog‘langan holda ishlaydi. Shu sababli, foydalanuvchi oʻz blogini yaratishda murakkab sozlamalar yoki dasturlash bilimlariga ehtiyoj sezmaydi. Blogger.com platformasi blog yaratish jarayonini juda osonlashtirgan. Unda turli shablonlar, fonlar, dizayn elementlari, shriftlar va rang variantlari mavjud bo‘lib, foydalanuvchi o‘z blogini xohlaganicha bezashi mumkin. Blogning umumiy ko‘rinishi, tarkibning joylashuvi, menyulari va ichki sahifalari sodda menyu orqali boshqariladi. Bu esa boshlovchi foydalanuvchilar uchun ham juda qulay...

  Bugungi kunda dunyo bo‘yicha statistik ma’lumotlar, raqamli tahlillar va global o‘zgarishlar haqida aniq tasavvurga ega bo‘lish har qachongidan ham muhimlashdi. Raqamli tarix fanida aynan faktlarga asoslangan o‘rganish tamoyili birinchi o‘rinda turadi. Shu nuqtai nazardan qaraganda, Gapminder.org platformasi talabalar, tadqiqotchilar, tarix va ijtimoiy fanlar bilan shug‘ullanuvchilar uchun juda katta imkoniyatlar yaratadi. Men ushbu postda Gapminder nima ekanligi, uning yaratilish tarixi, imkoniyatlari va uni raqamli tarixni o‘rganishda qanday qo‘llash mumkinligi haqida o‘z tushuncham va tahlilim asosida batafsil ma’lumot bermoqchiman. Matn asosan talaba nuqtai nazaridan yozilgan bo‘lib, o‘zim ushbu platformadan foydalanib olgan taassurot va natijalarni ham qo‘shib boraman. Gapminder.org — bu notijorat tashkilot bo‘lib, uning asosiy maqsadi dunyo haqida mavjud bo‘lgan stereotiplar va noto‘g‘ri tasavvurlarni real statistik ma’lumotlar orqali tuzatishdir. Dastlab men ham bu sayt...

Tibbiyot bo‘yicha Nobel mukofoti immunitet sohasidagi kashfiyotlar uchun berildi ​​​​​​​Amerikalik olimlar Meri Brunkou, Fred Ramsdell va yaponiyalik olim Shimon Sakaguchi “periferik immunologik tolerantlik bo‘yicha kashfiyotlari uchun” Nobel mukofoti bilan taqdirlandi Fiziologiya yoki tibbiyot bo‘yicha 2025 yilgi Nobel mukofoti Meri Brunkou (AQSh), Fred Ramsdell (AQSh) va Shimon Sakaguchiga (Yaponiya) berildi. Ular “periferik immunologik tolerantlik bo‘yicha kashfiyotlar uchun” mukofotga loyiq ko‘rilgan. Nobel qo‘mitasi press-relizida keltirilishicha, olimlar immunitet tizimining “qo‘riqchilari” — immunitet hujayralarining tanaga hujum qilishining oldini oluvchi regulyator T-hujayralarini aniqlagan. Ularning kashfiyotlari periferik tolerantlikni o‘rganishni boshlab bergan, saraton va autoimmun kasalliklarni davolash usullarini ishlab chiqishni rag‘batlantirgan. Qayd etilishicha, ushbu davolash usullarining ba’zilari hozirda klinik sinovlardan o‘tkazilmoqda. O‘tgan yili fiziologiya va ...

  Qarshi — O‘zbekistonning janubida, Qashqadaryo viloyati markazi hisoblanadi. Shahar yassi dasht hududida, Qashqadaryo daryosiga yaqin joylashgan. Aholisi zamonaviy hisob-kitoblarga ko‘ra taxminan 300–350 ming kishi atrofida, lekin aniq so‘nggi rasmiy raqam bu haqda ma’lumot aniq emas. Tarixi Qarshi qadimda Nasaf nomi bilan tanilgan. Nasaf hududi o‘rta asrlarda ilm-fan rivojlangan yirik markaz bo‘lgan. XIII asrda mo‘g‘ullardan keyin bu yerda Chig‘atoy ulusi hukmdorlari qarorgohi qurilib, “Qarshi” (ya’ni chorbog‘, saroy) deb atala boshlangan. XIV–XV asrlarda shahar Buyuk Ipak yo‘li bo‘ylab yirik savdo nuqtasiga aylangan. Amir Temur va Temuriylar davrida ham Nasaf–Qarshi hududi muhim harbiy va iqtisodiy ahamiyatga ega bo‘lgan. Iqlimi Iqlimi quruq, keskin kontinental.Yoz juda issiq (40°C gacha).Qish nisbatan sovuq va kam yog‘ingarchilik bo‘ladi.Iqtisodi Qarshi Qashqadaryoning asosiy iqtisodiy markazi: Shahar yaqinida Guzor–Qarshi gazni qayta ishlash loyihalari mavjud. Atrofida dehqon...

QURULTOY — bu o‘zbek tilida olib boriladigan ilmiy‑ommabop podkast bo‘lib, O‘zbekiston va Markaziy Osiyo tarixi, madaniyati, jamiyati va bugungi kun muammolari haqida chuqur suhbatlar va tahlillar taqdim etadi. Podkastning asosiy maqsadi — tarixiy va madaniy merosimizni ekspertlar, tarixchilar, tilshunoslar, etnograf, adabiyot va madaniyat mutaxassislari, musiqachilar va olimlar bilan chuqur muhokama qilishdir. Shu bilan birga, murakkab mavzularni keng omma uchun tushunarli va jozibali qilish QURULTOYning ustuvor vazifalaridan biridir. Podkastning asosiy mualliflari va boshlovchilari sifatida Nodir Nishonov va Eldar Asanov nomlari tilga olinadi. Ular tarix, madaniyat va jamiyat bo‘yicha chuqur tahlillar olib borishadi, oddiy “gaplashuv”dan ko‘ra ilmiy-ommabop bahslar shaklida suhbatni tashkil qiladilar. Podkast asosan video formatda YouTube kanalida joylashgan bo‘lib, tinglovchilarga vizual va eshitish tajribasini bir vaqtda taqdim etadi. Shu bilan birga, ba’zi epizodlar audio shaklid...

 Eyfel minorasi Parijning ramzi va dunyodagi eng mashhur inshootlardan biridir. Quyida uning haqida umumiy ma'lumotlar keltirilgan: Eyfel Minorasi Haqida Umumiy Maʼlumot  Qurilish va Maqsad Qachon qurilgan: 1887-1889 yillar oralig'ida, atigi 2 yil 2 oy 5 kun davomida qurilgan.  Kim uchun: 1889-yilgi Butunjahon ko'rgazmasining (Fransiya inqilobining 100 yilligi sharafiga) kirish darvozasi sifatida yaratilgan.   Loyiha muallifi: Muhandis Gustav Eyfel va uning hamkorlari. Aslida, loyihaning dizaynerlari uning kompaniyasida ishlagan muhandislar Maurice Koechlin va Émile Nouguier edi. Minoraning qurilish jarayoni  Balandligi: 330 metr (shpil bilan birga). Qurilgan paytida dunyodagi eng baland inshoot bo'lgan va 1930-yilgacha (Nyu-Yorkdagi Chrysler Building qurilgunicha) bu unvonga ega edi.  Ogʻirligi: Taxminan 10 100 tonna.  Qismlar soni: 18 038 ta temir bo'lakdan iborat.  Puronlar soni: 2,5 millionta.  Qavatlar: 3 ta jamoat qavati mavjud:   ...

 Gapminder.org – bu global statistik ma’lumotlarni interaktiv, aniq va ko‘rinarli shaklda taqdim etadigan innovatsion raqamli platformalardan biridir. Saytning asosiy maqsadi – murakkab raqamli ko‘rsatkichlarni oddiy va tushunarli ko‘rinishda talabalarga, tadqiqotchilarga va keng jamoatchilikka yetkazishdir. Bugungi raqamli tarix fanida ana shunday ochiq ma’lumotlarga asoslangan tahlil, tarixiy jarayonlarni faktlar orqali ko‘rsatish nihoyatda muhim sanaladi. Gapminder aynan shu vazifani samarali bajaradi. Avvalo, Gapminder jamg‘armasi Shvetsiyada tashkil etilgan bo‘lib, uning asoschilari Hans Rosling, Ola Rosling va Anna Rosling Rönnlundlar hisoblanadi. Ular dunyo rivojlanishini faqat statistika orqali emas, balki statistikani vizual hikoya qilish orqali keng ommaga yetkazishni maqsad qilganlar. Ayniqsa, mashhur epidemiolog va statistik Hans Roslingning grafiklar asosida qilgan taqdimotlari tarixiy jarayonlarni o‘zgarishlar dinamikasi bilan ko‘rsatishda yangi bosqichni boshlab berd...

 Salom, hurmatli tahlilchilar! Raqamli tarix darslarida biz katta matn massivlari, ya'ni korpuslar bilan ishlash zaruriyatiga duch kelamiz. Yuzlab nutqlar, xatlar yoki gazeta maqolalarini inson miyasi tahlil qila olmaydi. Aynan shu vaziyatda Voyant Tools kabi vositalar yordamga keladi. Voyant Tools — bu matn korpusiga kalkulyativ (hisobiy) va statistik yondashuvni ta'minlovchi, bepul va veb-asosidagi dasturlar majmuasidir. Bu shunchaki chiroyli grafiklar yaratuvchi dastur emas, balki matn ichidagi ma'lumotlarni kvantifikatsiya qilish va ularni vizualizatsiya orqali izohlash (interpretation) imkonini beruvchi kuchli vositadir. 1. Voyant Tools ning Asosiy Tahlil Modullari Voyant Tools bir nechta asosiy modullardan (panellardan) iborat bo'lib, har biri matn tahlilining ma'lum bir usulini aks ettiradi: Cirrus (Word Cloud): Bu, birinchi qarashda oddiy tuyulsa-da, matndagi Chastota Tahlili (Frequency Analysis) natijasini aks ettiradi. So'z qanchalik katta bo'lsa, ...

 Salom, aziz raqamli tarix ixlosmandlari! Yodingizda bo'lsa, ustozimiz bizga Omeka.net platformasini tanishtirganda, ko'pchilik uni oddiy rasm galereyasi deb o'ylagan edi. Lekin men kurs ishimni bajarish jarayonida uning asl kuchini tushunib yetdim: Omeka.net — bu shunchaki arxiv emas, balki tarixiy manbalarni aniq metodologiya asosida kataloglash va ularni kontekstualizatsiya qilish uchun mo'ljallangan, ochiq manbali, veb-asosidagi Content Management System (CMS)dir. Omeka'ni oddiy blog platformalaridan (masalan, WordPress yoki Tumblr) ajratib turadigan asosiy jihatlar, aynan bizning raqamli gumanitar fanlar (DH) sohasidagi ishimiz uchun juda qadrli: 1. Metadata Standarti: Dublin Core Omeka.net'ning eng muhim ustunligi — bu metadataga, ya'ni ma'lumot ustidagi ma'lumotga jiddiy yondashuv. U har bir yuklangan elementni (rasm, hujjat, audiofayl) Dublin Core (DC) metama'lumotlar standarti asosida kataloglashni talab qiladi. DC Nima? Dublin Core — bu...

  Hemis tizimining tarixi O‘zbekiston oliy ta’limini raqamlashtirish jarayonlari bilan chambarchas bog‘liq. 2017–2018 yillarda oliy ta’lim muassasalarida boshqaruv va o‘quv jarayonlarini zamonaviylashtirish zarurati ortib bordi. Shu davrda barcha universitetlarda yagona elektron boshqaruv tizimi yaratish g‘oyasi paydo bo‘ldi. 2018 yilda mahalliy IT mutaxassislar tomonidan Hemis Information System (Hemis IS) ishlab chiqila boshlandi. Dastlab u bir nechta universitetlarda sinov tariqasida joriy qilindi. 2019 yildan boshlab tizim asta-sekin takomillashtirilib, o‘quv jarayonini kredit-modul tizimiga tayyorlash uchun kengaytirildi. 2020–2022 yillar davomida Hemis tizimi oliy ta’lim muassasalarida faol qo‘llanila boshlandi. Talabalar reytingi, fanlar, dars jadvali, elektron arizalar, o‘qituvchilar yuklamasi kabi bo‘limlar integratsiya qilindi. Kredit-modul tizimi joriy etilishi bilan Hemis deyarli barcha OTMlar uchun asosiy elektron platformaga aylandi. 2023 yildan hozirga qadar tizim ya...

   Ta’kidlanishicha, ushbu yangilik O‘zbekistonda raqamli texnologiyalar va sun’iy intellekt ekotizimini rivojlantirishda muhim qadam bo‘lib, mahalliy mutaxassislar, tadbirkorlar va aholi uchun zamonaviy SI yechimlaridan ona tilida foy dalanish imkoniyatini yaratadi.

 Bugungi kunda matnlarni chuqur tahlil qilish, ularning ichki tuzilmasini ko‘rish yoki katta hajmdagi ma’lumotlardan xulosa chiqarish juda muhim bo‘lib qoldi. Men o‘zim ilmiy ishlarimda turli elektron vositalardan foydalanaman va ular ichida eng qulayi — Voyant Tools deb ayta olaman. Voyant Tools bu onlayn matn tahlili platformasi bo‘lib, foydalanuvchiga hech qanday dastur o‘rnatmasdan turib, istalgan matnni chuqur analiz qilish imkonini beradi. Asosiysi, sayt bepul va hamma uchun ochiq. Voyant Tools menga eng yoqqan tomoni — uning sodda interfeysidir. Saytga kirib, “Upload” tugmasi orqali matn joylaysiz yoki internetdagi istalgan havolani qo‘shishingiz mumkin. Bir necha soniya ichida tizim matningizni qayta ishlaydi va oldingizga turli oynalar orqali statistik ma’lumotlarni chiqarib beradi. Masalan, qaysi so‘zlar ko‘p takrorlanganini, matnning umumiy uzunligini, o‘rtacha gap strukturasini, asosiy mavzu atamalarini ko‘rsatib beradi. Bu ayniqsa ilmiy maqola, blog post, kurs ishi yok...

 Krishtianu Ronaldoni hayoti og‘ir sinovlar bilan to‘la bo‘lgan bo‘lsa-da, u har bir qiyinchilikdan kuchliroq bo‘lib chiqqan. U Madeira orolining kambag‘al mahallasida o‘sdi, oilasi iqtisodiy jihatdan og‘ir ahvolda edi. Bolaligida futbolga mehr qo‘ygan bo‘lsa-da, uning oldida katta to‘siqlar turardi: moliyaviy qiyinchiliklar, sport uchun zarur sharoitlarning yo‘qligi, sog‘lig‘i bilan bog‘liq muammolar va yosh nisbatan kichik bo‘lgani uchun duch keladigan tanqidlar. U 12 yoshida oilasidan uzoqlashib, Lissabonga ko‘chib ketishga majbur bo‘ldi. Notanish shahar, yolg‘izlik, sog‘inch va yashash sharoitining og‘irligi uni ruhiy jihatdan qiynadi, ba’zan hatto ortga qaytishni ham o‘ylagan Biroq shu payt uning ichidagi qat’iyat, kuchli iroda va o‘ziga bo‘lgan ishonch uni qayta tiklardi. U har kuni boshqalardan ko‘proq mashq qilar, uxlashni, hordiq chiqarishni, o‘yin-kulgini cheklab, butun vaqtini o‘zini takomillashtirishga sarflardi. Yoshligida yurak bilan bog‘liq kasallikka uchragani ham u...

 Hozirgi globallashuv davrida ilm-fan va taʼlim sohasida axborot almashinuvi nihoyatda muhim ahamiyat kasb etmoqda. Tadqiqotchilar, talabalar va ilmiy izlanuvchilar o‘z izlanishlari natijalarini keng ommaga yetkazish, yangi maʼlumotlar bilan tanishish hamda ilmiy hamkorlikni yo‘lga qo‘yish uchun turli elektron platformalardan foydalanadilar. Shunday qulay va mashhur platformalardan biri Academia.edu hisoblanadi. Academia.edu — bu butun dunyo olimlari va ilmiy ish yurituvchilari foydalanadigan ijtimoiy- ilmiy tarmoq bo‘lib, uning asosiy maqsadi ilmiy maqolalarni bepul tarqatish va ilmiy hamjamiyatni birlashtirishdir. Ushbu platforma 2008-yilda tashkil etilgan bo‘lib, bugungi kunda millionlab foydalanuvchilarga ega. Saytga aʼzo bo‘lgan har bir tadqiqotchi o‘z ilmiy ishlarini yuklashi, boshqa olimlarning ishlarini o‘qishi va ular bilan bevosita aloqa o‘rnatishi mumkin. Platformaning asosiy afzalligi shundaki, u ilmga qiziquvchilar uchun ochiq va qulay. Foydalanuvchilar maqola, referat...

 Zamonaviy axborot makonida podkastlar insonlarning bilim olishi, fikr almashishi va turli mavzularda o‘z dunyoqarashini kengaytirishida muhim vositaga aylanib bormoqda. Shunday loyihalar orasida Qurultoy podcasti o‘ziga xos uslubi, mazmunli suhbatlari va milliy qadriyatlar bilan uyg‘un zamonaviy g‘oyalarni birlashtirishi bilan alohida ajralib turadi. Ushbu podcast nafaqat tinglovchilarni qiziqtiradigan savollarga javob beradi, balki jamiyatning dolzarb masalalarini muhokama qilish orqali fikrlashga undaydi. Qurultoy podcastining eng muhim jihatlaridan biri uning ochiq va samimiy muloqotga asoslanganidir. Har bir epizodda turli soha vakillari, ijodkorlar, tadbirkorlar yoki mutaxassislar ishtirok etib, o‘z tajribasi, qarashi va hayotiy saboqlari bilan o‘rtoqlashadi. Shu orqali tinglovchi nafaqat yangi ma’lumot oladi, balki real hayot tajribalaridan kelib chiqib, o‘z faoliyatiga ilhom oladi. Suhbatlarning tabiiy kechishi podcastni tinglashni yanada zavqli va qulay qiladi. Qurultoynin...

 Blogger 1999-yilda asos solingan Amerika onlayn kontentni boshqarish tizimi boʻlib , foydalanuvchilariga vaqt tamgʻasi boʻlgan yozuvlar bilan bloglar yozish imkonini beradi. Pyra Labs uni Google tomonidan 2003-yilda sotib olinishidan oldin ishlab chiqqan . Google bloglarga mezbonlik qiladi, ularga blogspot.com subdomeni orqali kirish mumkin . Bloglarga domenni Google serverlariga yo'naltirish uchun DNS vositalaridan foydalangan holda foydalanuvchiga tegishli maxsus domendan (masalan, www.example.com) ham kirish mumkin. Har bir akkauntda foydalanuvchi 100 tagacha blog yoki veb-saytga ega boʻlishi mumkin. Blogger foydalanuvchilarga bloglar va veb-saytlarni 2010-yil 1-maygacha FTP orqali o‘z veb-xosting serverida nashr qilish imkoniyatini berdi. Bunday barcha bloglar va veb-saytlar blogspot.com subdomeniga yo‘naltirilishi yoki o‘z domenini DNS orqali Google serverlariga yo‘naltirishi kerak edi . Pyra Labs Blogger-ni 1999-yil 23-avgustda ishga tushirdi. U birinchi bag'ishlangan bl...

Gapminder – global statistik ma’lumotlarni ommaga tushunarli qilib ko‘rsatadigan platforma. Saytning asosiy maqsadi – dunyo haqidagi noto‘g‘ri tasavvurlarni faktlar bilan to‘g‘rilash. Platforma turli davlatlar bo‘yicha sog‘liq, ta’lim, iqtisod, aholi soni kabi ko‘rsatkichlarni taqdim etadi. Ma’lumotlar vizual grafiklar, xaritalar, interaktiv diagrammalar ko‘rinishida beriladi.   Saytning eng mashhur quroli – Gapminder Tools deb nomlangan interaktiv grafiklar majmuasi. Uni orqali davlatlar rivojlanish dinamikasini yillar bo‘yicha solishtirish mumkin. Gapminder tadqiqotlari Hans Rosling tomonidan asos solingan. Platforma ochiq ma’lumotlarga tayangan holda ishlaydi. Istalgan foydalanuvchi statistikalarni bepul o‘rganishi, yuklab olishi yoki taqdimotlarda ishlatishi mumkin. Sayt global taraqqiyot bo‘yicha aniq va ilmiy asoslangan tasavvur shakllantirishga xizmat qiladi.